Een debat voor doven

Centrale figuur was uiteraard Bart De Wever. Alle anderen vormden het decorum. En wat zei Bart De Wever? Hij zei dat hij niets zou zeggen. Hoe hard de debatleidster ook aandrong, hoe fel ze ook advocaat van de duivel speelde, via welke debattrucs en interviewkneepjes ze iets probeerde los te peuteren, De Wever gaf geen krimp. Tot haar en zijn eigen verveling bleef hij elk aandringen pareren.

Zwijgen kan goud zijn. Maar dit soort goud wordt betaald met onnoemelijk veel mentale energie.

Ondanks een zware verkiezingscampagne, een losgeslagen overwinningsfeest en het vooruitzicht van een haast onmogelijke opdracht in de onmiddellijke toekomst, bleef De Wever blijk geven van voldoende mentale kracht om rechtop te blijven tegenover een door de wol geverfde journaliste.

Die kracht haalde hij uit een groot inzicht, een superrealistische instelling, een grote geschiedkundige kennis. De Wever weet perfect welke mogelijkheden voor hem open liggen, welke omwegen de weg langer maar veiliger zullen maken, welke fouten zijn voorgangers fataal werden, en dat het gras het groenst is aan de rand van de afgrond.

Hij heeft het niet nodig om nu uitspraken te doen over zaken die nog lang niet aan de orde zijn, om te laten merken dat hij zijn huiswerk al weken geleden gemaakt heeft.

Voor de rest van het debat mocht iedereen zijn zegje doen. Elke deelnemer had een mooie tekst voorbereid, zelfs universele antwoorden die op elke vraag van toepassing waren. Ook Bart De Wever zelf had al op verkiezingsavond een nieuwe oneliner: ‘Ik heb zelf zoveel verkiezingen verloren, dat ik perfect weet hoe het voelt’. Het wordt tijd voor een nieuwe ‘bon mot’, want dat zinnetje heeft hij ondertussen op zowat alle zenders al een paar keren gedebiteerd. Een oneliner is nu eenmaal zoals een condoom: je beleeft plezier zonder dat je risico loopt, maar je kunt het ding maar één keertje gebruiken.

Het debat werd pas echt interessant toen de debatleidster de vraag stelde of de Vlaamse partijen wilden helpen de Vlaamse zaak te steunen, ook zonder regeringsdeelname.

Bruno Valkeniers (VB) en Jean-Marie Dedecker (LDD) spraken zich openlijk, haast onvoorwaardelijk uit. Wouter Van Besien (Groen!) hoorde het in Keulen donderen en moest als lagereschoolleerling nog een beetje wennen aan de speelplaats van de grote jongens. Alexander De Croo (OVLD) sprak zich niet met zoveel woorden uit, maar zijn lichaamstaal verried onmiskenbaar dat hij een redelijk man wilde zijn, voor wie goed politiek beleid moet primeren op de oude politieke hokjescultuur, desnoods over de partijgrenzen heen.

Ook de houding van Marianne Thyssen (CD&V) was glashelder. Met haar woorden zei ze niet ja en niet nee, ze liet iets verstaan over ‘het eigen programma uitvoeren’, maar het chagrijn in haar blik betekende dat, als ze de vroegere kartelpartner al een duwtje in de rug zou geven, het dan wel eens een tikje te hard zou kunnen zijn.

De hele avond had zij al hautain zitten afgeven op de overwinnaar en zich hooghartig op de kleine borsten kloppen over alles wat zij en haar partij in het recente verleden gedaan hadden, maar dan zonder enig resultaat te behalen. Het en ze werd bijwijlen irritant.

Overwinnaar noch verliezer siert het indien ze zich laten leiden door revanche, onterechte boosheid, teleurstelling waarvan je de oorzaak alleen in eigen boezem moet zoeken, en geniepig chagrijn. Deemoed daarentegen, siert elk mens.

Marianne Thyssen heeft niet alleen de verkiezingen verloren, ze heeft gisteravond ook als mens verloren. Voor haar droom om ooit premier van dit land te worden, weegt ze echt veel en veel te licht. Ze is onvoldoende stressbestendig en haar morele kwaliteiten lijken alleen charmant zolang alles in haar kraampje past. Bij de minste tegenwind wordt een venijnige feeks in haar wakker.

Het was vooral die feeks, die voortdurend aandrong dat De Wever zelf premier zou worden en ‘zijn verantwoordelijkheid nemen’. Een uitdrukking, die in de mond van een CD&V-er de rotte geur van een stinkende adem nalaat.

Terwijl ze haar rivaal de hoogste post in dit land trachtte aan te praten, zag je in haar blik dat ze hem recht het ravijn inkeek.

De Wever is iéts te verstandig om op zo’n uitdaging in te gaan. Hij zal bij Elio Di Rupo zijn vel duur verkopen omdat hij weet dat hijzelf anders als premier geen schijn van kans maakt en de weg effent voor nog eens wat CD&V-geklungel. Hij weet ook dat hij het premierschap niet zómaar aan Di Rupo kan overlaten. Deze achterbakse graainicht met zijn zuinige glimlach is in Vlaanderen totaal onaanvaardbaar. Zijn eigen Laurette ‘foorwijf’ Onkelinx heeft haar voorzitter trouwens al in de voet geschoten, nog voor hij zijn roze pantoffeltjes aanhad om een schijn van huiselijke gezelligheid op te houden tegenover de Vlamingen: de PS zal geen enkele toegeving doen, maar wel alles opeisen. Het drama is, dat ze het nog kunnen ook sinds de vroegere Volksunionisten alle Vlaamse hefbomen uit handen gaven en de Walen hun hangmatten volhangen met alarmbellen, belangenconflicten en grendels.

Een mislukking van De Wever als premier, leidt naar een ongenadige afstraffing bij de volgende verkiezingen. De eer aan Di Rupo laten, evenzeer. Het zal geïnterpreteerd worden als kiesbedrog. Het is dit laatste effect waar Marianne Thyssen de hele avond op aanstuurde.

Maar onderschat De Wever niet. Op dit ogenblik is hij al volop bezig met één derde van de Vlaamse kiezers die op hem en zijn partij rekenen, aan het verstand te brengen, dat de rechte weg misschien wel de kortste is, maar niet altijd naar het doel loopt. Dat het niets uitmaakt wie en via welke omwegen het Vlaams-nationale programma gerealiseerd wordt, àls het maar gerealiseerd wordt. Is daarvoor een omweg nodig via een Waalse premier om zo nog sneller tot de splitsing van dit land te komen, dan is het een goeie zet geweest.

Déze communicatie voeren, is momenteel de moeilijkste opdracht voor Bart De Wever. Het standpunt is in alle abstractie eerbaar en juist. Nu nog een miljoen mensen daarvan overtuigen…

VB-voorzitter Valkeniers had het alleszins al zeer goed begrepen. Ten slotte ziet zijn partij al decennia lang steeds meer programmapunten verwezenlijkt worden door andere partijen. Daar koop je geen appelen en peren voor, maar je geloofwaardigheid blijft wel intact. Op lange termijn is dat het belangrijkste. En als het over gemeenschappelijke programmapunten gaat, heeft hij gelijk dat hij een tegenpartij steunt. Al snoepte die hem een pak stemmen af.

Voor CD&V-voorzitster Marianne Thysen was het nog altijd niet duidelijk wat de kiezer haar partij eigenlijk verwijt. Ze bleef in het debat maar hameren op dezelfde spijker, die ondertussen al lang uit het hout getrokken is en op de roesthoop gegooid. Maar dat had ze blijkbaar nog niet door. Daarom probeerde ze De Wever nog maar eens te kietelen met de intimiderende uitspraak dat iemand met zoveel voorkeurstemmen premier moét worden en zijn kiezers niet voor schut mag zetten. De uitspraak was meer bedoeld om de kijkers/kiezers te misleiden dan om De Wever zelf aan te porren.

Die vond het trouwens stilaan welletjes en repliceerde dat hij best in staat is om een grote verantwoordelijkheid te dragen, zonder zijn persoonlijke ambities ten koste van alles op de voorgrond te plaatsen. Lap! En nog eens lap rond het andere oor en dan nog een paar lappen er bovenop om zeker te zijn. Van zo’n uppercut moest Marianne wel genadeloos in de touwen gaan.

Je zag Alexander De Croo instemmend knikken. Hij zei het ook niet met zoveel woorden, maar als ’t erop aankomt, zullen die twee mekaar nog best kunnen vinden.

Alleen Caroline Gennez wist het even niet meer. Ze noemde De Wever, wellicht in een moment van opperste verwarring, zelfs 'mijn vriend' en fluisterde nog iets over ‘in overeenstemming met haar programma’, maar nam geen standpunt in. Toch herinnerde ze nog eens aan de ‘grootste politieke familie’ in ons land.

Dat laatste was me niet helemaal duidelijk. De BSP is al jaren gesplitst in PS en SP, later sp.a. Heel verre familie zijn die twee misschien nog, maar dan toch mijlenver uit elkaar weg gegroeid, met een andere taal, een andere structuur, andere ambities, een ander strafregister, vooral een andere cultuur. Als ik Gennez was, zou ik me schamen voor het zwarte schaap van die familie, hoe groot de wei ook is waarop het graast.

In elk geval, dankzij Phara weet elke toeschouwer nu wie waar voor staat.

Het betekent misschien nog niet zoveel. Maar je moet ergens beginnen.