Gisteren, vrijdag, zal zowat de laatste dag geweest om nog in min of meer comfortabele omstandigheden de Boekenbeurs te bezoeken. Vandaag en morgen loopt het er vol met weekendtoeristen en vanaf maandag dumpen er ontelbare autocars hun lading Vlaamse schoolkinderen, die dit een vervelende uitstap vinden en dat ook duidelijk laten blijken.
*
De eerste stand die ik zie, is die van Deng. Een tijdschrift, dat genoemd werd naar een Chinese communistenleider en dat beweert in Vlaanderen aan onderzoeksjournalistiek te doen, maar waar geen hond aan geïnteresseerd is. Ondanks de marketinginspanningen, blijft de verkochte oplage bedroevend laag. Waarom geldschieter Roland Duchâtelet deze bodemloze put blijft vullen, is iedereen een raadsel. Tenzij hij een verliespost nodig heeft voor de belastingen.
Op de stand hangt demonstratief een foto van Filip De Winter naast die van Marc Dutroux. Het kan niet anders dan toeval zijn. Niemand is zo a-commercieel om dit bewust te doen.
*
Tegenover vorig jaar zijn de thema’s geëvolueerd. De laatste jaren overheersten kookboeken en reisverhalen. De kookboeken zijn er nog, hoewel minder nadrukkelijk. De reisboeken zijn er ook nog, maar je moet ze gaan zoeken. Dit jaar ligt de nadruk op de mystieke fictie en het multiculturele.
Het begint met Dan Brown zijn Da Vinci Code, en alle epigonen en stelende eksters die een graantje van dat succes willen meepikken door plotseling gelijkaardige geheimzinnigheden beginnen te ontcijferen, of pseudo-wetenschappelijk bewijzen dat het allemaal klinkklare onzin is (alsof ooit iemand beweerd heeft dat de Da Vinci Code géén roman zou zijn). Aansluitend vinden we er alles over aromatherapie, tarotkaarten, pendelen, enz.... Zelfs de glazen bollen zijn er te koop. Ik lonk even naar mijn toekomst en zie meteen waar ik aan toe ben: als ik deze bol koop, ben ik mijn geld kwijt. Het werkt dus echt.
*
Wat het multiculturele betreft, hangt er een bevreemdende sfeer op de boekenbeurs. Iedereen met een bruin tintje heeft blijkbaar een boek geschreven, hetzij een sprookjesboek uit het moederland, hetzij een verhaal over hoe goed ze het toch wel hebben onder hun hoofddoek. Een vertaalde Koran is nooit ver weg. Een cursus Arabisch in tien lessen, ligt er voor het grijpen. Ook de reeks kookboeken wordt overheerst door de wereldkeuken.
De multiculturele boodschap duikt overal op, openlijk en verdoken. Alleen vind je ze op de Boekenbeurs slechts terug in de rekken, niet in de gangen. De Boekenbeurs is wellicht de enige plek in heel de Antwerpse agglomeratie waar gedurende 10 dagen per jaar, uitsluitend autochtonen samenkomen. Ik heb tussen de duizenden en duizenden bezoekers van die dag geen enkele, andersgekleurde medeburger ontwaard. Die hadden wellicht de vorige dagen al hun portie Nederlandse literatuur aangekocht.
Ik schrijf dit niet met een onderliggende toon van enige racistische ingesteldheid. Het is de normale braakreflex die je krijgt als je 4 kilo mosselen, 2 kilo frieten en een bak bier door je strot geduwd krijgt. Dan is er toch ook niemand die je ervan verdenkt, anorexia te willen promoten.
*
Een andere opvallende vaststelling is het afwezig blijven van een nieuwe schrijversgeneratie. Ik bedoel dan grote schrijvers, mensen die boeken maken die je om de drie jaar herleest. Namen, die over 30 jaar nog klinken en steeds maar opnieuw uitgegeven worden. Zoals een Hendrik Conscience, een Ernest Claes, een Felix Timmermans, een Willem Elsschot. De huidige schrijvers zijn rond de tachtig: Aster Berkhof, Jos Vandeloo, Hugo Claus... Waar zijn de dertigers?
Ik heb het niet over eendagsvliegen of over omhooggeblazen warmeluchtballonnen. Zou ooit iemand van Brusselmans of Lanoye gehoord hebben als ze niet onafgebroken door Humo en De Morgen kunstmatig in leven werden gehouden? Zou Elisabeth Marain (wie was dat nu ook weer?) ooit door de proeflezing geraakt zijn, als ze geen relatie had gehad met de juridisch adviseur van haar uitgeverij?
En Aspe of Deflo dan? Tja,... ik had het over literatuur, niet over leuke ontspanningslectuur waarin de personnages evenveel psychologische diepgang hebben als het plasje waarmee een reu zijn gebied afbakent.
Het enige sluimerende talent in Vlaanderen is Jonathan Sonnst, maar die moet elke dag voor de klas staan omdat het schrijversloon van 10 % alleen leefbaar is als je massapulp produceert, elke avond voordrachten geeft, met enige scatologische manifestatie probeert het tv-nieuws te halen en je figuren verpakt in spelletjesdozen of via andere merchandising aan de man brengt.
Schrijvers in Vlaanderen worden echt niet opgespoord door uitgeverijen. Ze worden er geïntroduceerd door het ons-kent-ons netwerk en moeten links genoeg zijn om door de media verheven te worden tot een BV-status. Anders zijn ze gedoemd om hun manuscripten op een cd-rom bewaren voor het eigen nagelacht.
*
Tien procent op de nettoprijs is niet veel voor een auteur. Vooral niet als een kenner op tv vertelt dat de productie van een boek ongeveer 2 euro bedraagt en dat de boekhandel en de groothandel er 42 % van opstrijken.
Ik zeg niet dat boeken té duur zijn. Een bioscooptiket, een toegangskaart voor een musical of voor een behoorlijk circus zijn in verhouding duurder. Dan heb ik het nog niet over een avondje stappen... Toch kan je de meeste boeken niet goedkoop noemen.
Dat viel me dit jaar wel positief op: veel prijzen schommelen rond de 15 euro, zelfs minder. Dat is realistisch. Vorig jaar werden boeken nog veel duurder verkocht.
Het vrijmaken van de boekenprijs is een goeie zaak. Ook voor de boekhandel, al beweert die van niet. Als boeken goedkoper worden, als er prijsconcurrentie is, zullen er meer boeken verkocht worden en leidt de wet van de grote getallen tot meer winst.
Vandaag ben je als echte boekenliefhebber bijna aangewezen op De Sleghte of op kringloopwinkels.
*
’t Is dus niet allemaal nieuwe lectuur, die op de Boekenbeurs ligt. Ik zie een heel rek vol met boeken van Louis Paul Boon. Er zit een promotiewikkel rond, waarop de prijs nog in Belgische frank en Nederlandse gulden staat vermeld. Die zijn dus al jaren niet meer verkocht geraakt.
Het verwondert me niets. Louis Paul Boon was een brave mensch, maar geen schrijver. Als reactie tegen het succes van Averbode, Davidsfonds, Boerenbond en andere stichtelijke, christelijk geïnspireerde uitgeverijen met successchrijvers, waarbij je elke bladzijde omsloeg met het gebaar van een kruisteken, zocht ook de socialistische gemeenschap naar een icoon en vond dat in de volksmens Louis Paul Boon, die nooit begrepen heeft wat hem overkwam.
Hij werd zelfs in een tv-panel gestopt zodat heel Vlaanderen hem sympathiek kon vinden. Om de farce helemaal hlirarisch te maken, werd hij voorgesteld als Nobelprijswinnaar. De Vlaamse critici wisten niet waar ze het hadden, maar durfden niet reageren tegen de ‘partaaj’. Bovendien was Boinke een beminnelijk man zonder kapsones. En de onnozele Vlaming slikte het verhaal, kocht de boeken van Boon en kwekte na dat ze toch zo meesterlijk waren.
Want als er een ding is dat de, oeverloos verdraagzame, Vlaming, absoluut niet kan hebben, dan is het dat anderen zouden denken dat hij dom is, dat hij geen cultuur heeft, dat hij iets niet begrijpt.
Je kan een Vlaming zelfs een gele stront verkopen, als je maar door genoeg mensen laat beweren dat het een goudklomp is.
*
Een zielig element op een Boekenbeurs zijn de schrijvers die achter een tafeltje met grote kikvorsogen smekend naar de voorbijgangers zitten te kijken, in de hoop dat iemand hun boek koopt en hen dan nog vraagt het te ontsieren met een opdracht.
Succesauteurs of tv-vedetten houden zich lekker bezig. Herwig Van Hove en Jeroen Meus, Katja Retsin en Goedele Liekens, .. dat is altijd prijs. Maar beginnende auteurs verdoen er hun tijd.
Het heeft iets vernederends, om daar zo te moeten zitten. Ik zou het nog erger vinden dan deel te nemen aan een missverkiezing. Al zie ik me natuurlijk dat laatste ook niet doen.
*
Voorlaatste bedenking rond de Boekenbeurs. Je betaalt 6 euro toegangsgeld. Akkoord, je moet er iets voor over hebben, hoewel de standhouders zelf al behoorlijk betaalden om de kosten te dekken. Maar uiteindelijk is het de bedoeling dat je er als bezoeker boeken koopt, niet?
Waarom kost de vestiaire dan nog eens 75 cent, waarom is het toilet zo duur, waarom moet je je blauw betalen aan een kop slechte koffie en een in plastiekfolie week geworden broodje?
Is trouwens de Boekenbeurs niet uit haar voegen gegroeid? In de hele omgeving kan je nergens parkeren en, aan de wachtrijen te zien, zijn er gewoon veel te weinig toiletten.
Wordt het geen tijd om eens uit te kijken naar een congrescentrum dat, zoals bijvoorbeeld de Nekkerhal in Mechelen, even centraal gelegen is, maar veel meer accomodatie biedt?
En als de Stad Antwerpen haar Boekenbeurs toch niet kwijt wil, zou ze dan die ene week per jaar haar schrijvende verkeersagenten en takelwagens niet beter even op stal houden?
*
Over Gouden Uil Anciaux ga ik het niet te veel hebben. Ik geloof dat hij inderdaad een stukje gebruikt is geworden in het hele verhaal. Maar dan had hij maar tijdig zijn ogen moeten opendoen of zich omringen met degelijke adviseurs.
Wat baten kaars en bril als de (gouden) uil niet zien en wil?
